Châu Văn Liêm với giá trị tư tưởng lịch sử An Nam cộng sản Đảng
- Thứ tư - 03/06/2026 16:03
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Sinh hoạt chuyên đề: Châu Văn Liêm với giá trị tư tưởng lịch sử An Nam cộng sản Đảng
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
An Nam cộng sản Đảng là một trong ba tổ chức Đảng cộng sản ở Việt Nam (Đông Dương cộng sản Đảng, Đông Dương cộng sản Liên đoàn, An Nam cộng sản Đảng) chủ yếu hoạt động ở Nam Kỳ trước khi thành lập Đảng cộng sản Việt Nam.
Năm 1858, thực dân Pháp tiến hành xâm lược nước ta và từng bước áp đặt chế độ thống trị tại Việt Nam. Từ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Nhân dân Việt Nam sống trong cảnh lầm than khổ cực (Thực dân Pháp xâm lược; bọn địa chủ tay sai cường hào, ác bá) ở nhiều nơi, với khí thế sục sôi căm thù, các tầng lớp Nhân dân dưới ngọn cờ các phu sĩ yêu nước đã vùng lên khởi nghĩa nhưng đều đã bị thực dân đàn áp thất bại (Như nhận định của Hồ Chí Minh: “Trong mấy mươi năm khi chưa có Đảng, tình hình đen tối như không có đường ra)1.Trong số các phu sĩ yêu nước có đồng chí Châu Văn Liêm, ông đã có nhiều năm hoạt động ở một số tỉnh, thành của Nam Bộ (Cần Thơ, Đồng Tháp, Sài Gòn, Long An, An Giang,…). Quá trình cống hiến suốt đời vì độc lập tự do của dân tộc, vì ấm no hành phúc của nhân dân, Châu Văn Liêm đã trở thành lãnh tụ cao nhất đại diện An Nam cộng sản Đảng tham dự Hội nghị thành lập Đảng cộng sản Việt Nam do đồng chí Nguyễn Ái Quốc chủ trì tại Hương Cảng – Trung Quốc.
1. Mục đích
Phát huy truyền thống yêu nước của dân tộc, Nhân dân Cần Thơ cùng với Nhân dân Nam bộ bất khuất, kiên cường chống ngoại xâm, mặc dù lúc đầu các cuộc khởi nghĩa đều thất bại (phong trào cải cách của Phan Châu Trinh, phong trào Đông Du của Phan Bội Châu) nhưng cũng đã góp phần thổi bùng ngọn lửa đấu tranh của nhân dân ta trong cả nước, biểu dương lực lượng, nêu cao tinh thần yêu nước và thể hiện khát vọng hòa bình, độc lập dân tộc của Nhân dân Việt Nam. Chi bộ An Nam cộng sản Đảng ra đời lúc bấy giờ ví như ngọn đèn trước bão táp phong ba, tất cả “vạn sự khởi đầu nan”2. Khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng, đánh dấu bước ngoặc lịch sử của phong trào cách mạng ở Cần Thơ.
Chi bộ An Nam cộng sản Đảng ra đời là sự thắng lợi của công tác tập hợp lực lượng, rèn luyện và tổ chức các phong trào quần chúng; tổ chức, giáo dục nhân dân giác ngộ chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa yêu nước chân chính trên nền tảng Chủ nghĩa Mác – Lênnin; nhận thức được tôn chỉ, mục đích lý tưởng cao cả của Đảng do Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo và dìu dắt, có đường lối chính trị đúng đắn; chi bộ luôn tin dân, dựa vào dân, giác ngộ dân tạo thành một lực lượng cách mạng to lớn, chiến đấu chống lại kẻ thù.
Tiếp tục khẳng định hơn nữa ý nghĩa lịch sử và vai trò của chi bộ An nam cộng sản Đảng trong phong trào đấu tranh cách mạng nửa đầu thế kỷ 20; biết ơn và tôn vinh các tiền bối; vinh dự và tự hào thừa hưởng thành quả của thế thệ đi trước, mỗi cán bộ đảng viên càng ý thức được trách nhiệm của mình, đồng thời vận dụng những bài học lịch sử vào công cuộc xây dựng và phát triển Ô Môn nói riêng và thành phố Cần Thơ nói chung trong thời gian tới.
2. Yêu cầu
Xác định đoàn kết tạo nên sức mạnh; đồng chí Châu Văn Liêm đoàn kết đồng bào, nhân dân đấu tranh chống lại mọi âm mưu, thủ đoạn của thực dân Pháp, đồng thời phát hiện những nhân tố tích cực, giác ngộ họ và kết nạp họ vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.
Sự chuyển biến của phong trào yêu nước, nhu cầu tất yếu phải có một chính đảng vô sản lãnh đạo, sự kiện Tổng bộ và Kỳ bộ Nam Kỳ của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên quyết định thành lập An Nam Cộng sản Đảng.
An Nam Cộng sản Đảng ra đời làm nổi bật vai trò tổ chức tiền thân quan trọng, khẳng định công lao to lớn của các chiến sĩ cách mạng; đồng chí Châu Văn Liêm chính là một trong những nhà lãnh đạo chủ chốt, tích cực chỉ đạo xây dựng và phát triển tổ chức Đảng trong việc thúc đẩy tiến trình hợp nhất thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào đầu năm 1930.
Hoạt động cốt lõi của Đảng là truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào phong trào công nhân, nông dân, và xây dựng các cơ sở đảng; đồng thời kết hợp tuyên truyền về Đảng cộng sản Việt Nam, tìm hiểu lịch sử địa phương để khơi dậy lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và ý chí cách mạng của nhân dân ta đấu tranh dành độc lập, thống nhất đất nước.
II. NỘI DUNG CỦA CHUYÊN ĐỀ
1. Khái quát về nội dung chuyên đề
Đồng chí Châu Văn Liêm sinh ngày 29/06/1902 tại làng Thới Thạnh, tổng Thới Bảo, Ô Môn, Cần Thơ, xuất thân từ gia đình nho học.
Ngày 24/3/1926 Châu Văn Liêm lên Sài Gòn dự lễ tang nhà chí sĩ Phan Châu Trinh, sau khi trở về, ông tổ chức lễ truy điệu Cụ ngay tại sân bóng Mỹ Luông. Bà con, cô bác, thanh niên, học sinh, giáo chức Mỹ Luông, Long Điền, Long Kiên đến dự lễ rất đông. Bằng lời lẽ chân thành, thắm thiết, có sức lôi cuốn người nghe ông ca ngợi tinh thần cách mạng của Phan Châu Trinh. Buổi lễ truy điệu hôm đó đã thành cuộc tập hợp lực lượng biểu dương ý chí tinh thần yêu nước của nhân dân địa phương. Trong khoảng thời gian nầy ông là người đề xướng và thành lập “Hội giáo viên, học sinh yêu nước” ở Long Xuyên; “Việt Nam phục quốc Đảng” ở Cần Thơ. Bên cạnh đó, ông vận động một số bạn bè mở tiệm thuốc ở Thới Lai và tổ chức một ghe đưa đón khách từ Ô Môn đi Thới Lai, Cờ Đỏ (thuộc Cần Thơ), nhằm bí mật nối liên lạc với những người có tâm huyết và phổ biến các tài liệu để giáo dục lòng yêu nước trong đồng bào vùng Ô Môn (nhất là các làng: Thới Thạnh, Thới An, Thới Lai, Phong Hòa…). Ông còn mở những lớp học chống nạn mù chữ cho người nghèo không biết chữ ở thị xã Long Xuyên, Long Điền.
Cuối năm 1927, Châu Văn Liêm được đồng chí Nguyễn Ngọc Ba là cán bộ của Kỳ bộ “Thanh niên cách mạng đồng chí hội” kết nạp vào tổ chức nầy. Lúc ấy Châu Văn Liêm tròn 25 tuổi.
2. Kết quả.
Sau khi kết nạp vào tổ chức “Thanh niên cách mạng đồng chí hội”, không lâu sau đồng chí Châu Văn Liêm được cử làm Bí thư chi bộ “Thanh niên cách mạng đồng chí hội” đầu tiên của Long Xuyên – Châu Đốc. Đến tháng 02/1928 làm Bí thư Tỉnh bộ “Thanh niên cách mạng đồng chí hội” tỉnh Long Xuyên. Trong thời gian nầy, ông tập hợp, tổ chức công khai các hội, như: Hội thể thao Mỹ Luông – Long Xuyên, Hội nông dân, Hội thợ mộc, Hội thợ dệt, v.v… Để tập hợp đông đảo quầng chúng vào tổ chức thành sức mạnh đấu tranh đòi quyền lợi về dân sinh, dân chủ đồng thời tuyên tuyền các tờ báo “Người cùng khổ” do Nguyễn Ái Quốc sáng lập và nguyên văn “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản” do Các Mác – Ăng-ghen khởi thảo, nghiên cứu “Đường Kách mệnh”. Từ tiếp thu những nội dung trên, năm 1928 đồng chí Châu Văn Liêm mở một số lớp huấn luyện bồi dưỡng cho các cán bộ ở Long Xuyên - Chợ Mới. Cùng trong năm, ông cùng với một số anh em lập trường tư thục“Sa Đéc học đường” làm nơi liên lạc với các đồng chí trong tổ chức Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội. “Sa Đéc học đường” thực chất là một “lò ươm nhân tài” ở miền Nam và làm cơ sở công khai hợp pháp để hoạt động cách mạng.
Ngoài việc mở trường tư thục, đồng chí Châu Văn Liêm còn về quê nhà Ô Môn bí mật mở các lớp huấn luyện cho thanh niên ở các làng: Thới Thạnh, Phong Hòa, Thới An, Thới Thuận, Thới Lai,…Tài liệu học tập là Đường Khách mệnh của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc; cuốn về Chủ nghĩa cộng sản, có cả sách báo cách mạng, tiến bộ từ nước ngoài gửi về. Đồng chí Châu Văn Liêm tóm tắt thành đề cương giới thiệu cho anh em học viên tham khảo và nghiên cứu.
Tháng 2/1929 đồng chí Châu Văn Liêm được Kỳ bộ Thanh niên cách mạng đồng chí Hội điều về hoạt động tại Sài Gòn. Tháng 3/1929 đồng chí dự Hội nghị Kỳ bộ để bầu lại Kỳ ủy Nam Kỳ và Hội nghị cử đi dự Đại hội tổng bộ Việt Nam thanh niên Cách mạng đồng chí Hội với tư cách là đại diện Kỳ bộ Nam Kỳ.
Do yêu cầu cấp bách của phong trào cách mạng ở Nam Kỳ, ngày 7/11/1929 đồng chí Châu Văn Liêm chủ trì Hội nghị bầu ra Ban lâm thời chỉ đạo của An nam Cộng sản Đảng và cử đồng chí Châu Văn Liêm làm Bí thư. Hội nghị vạch ra đường lối chính trị của Đảng là “Làm cách mạng tư sản dân chủ, liên minh với giai cấp nông dân, đánh đổ địa chủ, đánh đổ giai cấp tư sản bản xứ, liên minh với binh lính,… Đối với Đông Dương Cộng sản Đảng thì chủ trương hợp nhất, đối với Tân Việt cách mạng Đảng và Việt Nam quốc dân Đảng thì tuyên truyền giải thích và giác ngộ”(3). Kể từ sau ngày 7/11/1929 Châu Văn Liêm chính thức trở thành lãnh đạo cao nhất của một trong ba Đảng tiền bối của Đảng cộng sản Việt Nam là An nam Cộng sản Đảng (4).
Từ ngày 3 đến ngày 07/02/1930 tại Hương Cảng – Trung Quốc, Hội nghị thành lập Đảng cộng sản Việt Nam do đồng chí Nguyễn Ái Quốc đại diện cho Quốc tế cộng sản chủ trì. Đồng chí Châu Văn Liêm và Nguyễn Thiệu đại diện cho An Nam cộng sản Đảng đến dự. Sau Hội nghị trở về nước, đồng chí Châu Văn Liêm cùng với đồng chí Nguyễn Thiệu tiến hành thống nhất tổ chức Đảng thành Đảng cộng sản Việt Nam (Từ Nha Trang đến Cà Mau).
Đảng cộng sản Việt Nam ra đời (1930) trên cả nước nổ ra nhiều cuộc đấu tranh quyết liệt (bạo động của Việt Nam quốc dân Đảng ở Yên Bái, Phú Thọ, bãi công lớn ở nhà máy sợi Nam Định,…). Tại quận Đức Hòa (lúc ấy thuộc Chợ Lớn nay là tỉnh Long An) có 4 mũi tiến công từ 4 ngã xáp vô quận lị, cuộc biểu tình trên 10.000 người, chủ yếu là nông dân do đồng chí Châu Văn Liêm lãnh đạo kéo đến dinh quận trưởng giương cao cờ búa liềm, hô to đòi các yêu sách: Giảm sưu, giảm thuế, không đàn áp đánh đập những người dân vô cớ… và đồng chí Châu Văn Liêm đã hy sinh trong cuộc biểu tình trong khí thế đấu tranh sôi sục cách mạng. Thực dân Pháp đã đàn áp đẫm máu cuộc biểu tình ở Đức Hòa ngày hôm ấy.
3. Đánh giá chung
Lời phát biểu của Bác Hồ nhân dịp lễ kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Đảng (3/02/1930 – 3/02/1960): “Trong 15 năm đấu tranh trước Cách mạng tháng Tám và trong 8-9 năm kháng chiến, biết bao đảng viên ưu tú và quầng chúng cách mạng đã vì dân, vì Đảng mà hy sinh một cách cực kỳ oanh liệt. Máu đào của các liệt sĩ ấy đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói. Sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ đã chuẩn bị cho đất nước ta nở hoa độc lập, kết quả tự do. Nhân dân ta đời đời ghi nhớ công ơn các liệt sĩ và chúng ta phải luôn luôn học tập tinh thần dũng cảm của các liệt sĩ để vượt qua tất cả mọi khó khăn, gian khổ, hoàn thành sự nghiệp cách mạng mà các liệt sĩ đã chuyển lại cho chúng ta”(5).
Người Cần Thơ, người Việt Nam hôm nay thấy trong những “đảng viên ưu tú đã vì dân, vì nước mà hy sinh một cách cực kỳ oanh liệt” và trong “máu đào của các liệt sĩ đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói ấy”(6) có sự hy sinh của nhà tri thức Châu Văn Liêm, ông là nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và Cách mạng Việt Nam. Người cộng sản quê đất Rạch Tra, xã Thới Thạnh, huyện Ô Môn, tỉnh Cần Thơ.
Vẫn và mãi mãi còn vang vọng lời hô tiến quân: “Đừng sợ! Đi tới!”, “Đừng sợ chết! Chục này còn chục khác! Trăm này còn trăm khác!” của Châu Văn Liêm trong mỗi bước đi lên của chúng ta suốt chặng đường chói chang vinh quang, song cũng nhiều gập ghềnh, trắc trở nhằm xây dựng Tổ quốc ta “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng và văn minh” theo định hướng xã hội chủ nghĩa(7).
Trên là nội dung sinh hoạt chuyên đề quí II với nội dung “Châu Văn Liêm với giá trị tư tưởng lịch sử An Nam cộng sản Đảng” của Chi bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Ô Môn./.
Nguyễn Thị Lý
Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Ô Môn
Tài liệu tham khảo:
(1) - Hồ Chí Minh toàn tập, NXB chí trị Quốc gia, Hà Nội 2002, tập 10, trang 3
(2) - Lư Văn Điền, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Cần Thơ: “Cảm nghĩ về giá trị lịch sử của Chi bộ Cờ đỏ”, bài in trong Kỷ yếu Hội thảo Vai trò lịch sử và ảnh hưởng của chi bộ Đảng đầu tiên đối với phong trào cách mạng ở Cần Thơ và trong vùng, Thành ủy Cần Thơ, 2009, tr. 19.
(3) – Theo “Những người cộng sản”, NXB thanh niên, 1986, tr.45.
(4), (5), (6), (7) - Châu Văn Liêm cuộc đời và sự nghiệp / Vũ Lân, Phương Hạnh. - H.: Chính trị Quốc gia, 1995. - 86tr, trang 33, 40,41.
(6) - Những viên ngọc quý / Phòng Nghiên cứu Lịch sử Đảng biên soạn. - Tái bản. - H.: Chính trị Quốc gia - Sự thật, 2021. - 2 tập; 19cm
ĐTTS ghi: Ban Tuyên giáo Thành uỷ Cần Thơ
T.1. - 254tr.
(7) - Danh nhân và Di tích lịch sử văn hóa tỉnh Cần Thơ/ Sở Văn hóa thông tin tỉnh Cần Thơ: Xí nghiệp in tổng hợp Cần Thơ, 2008.-224tr.; 21cm.
An Nam cộng sản Đảng là một trong ba tổ chức Đảng cộng sản ở Việt Nam (Đông Dương cộng sản Đảng, Đông Dương cộng sản Liên đoàn, An Nam cộng sản Đảng) chủ yếu hoạt động ở Nam Kỳ trước khi thành lập Đảng cộng sản Việt Nam.
Năm 1858, thực dân Pháp tiến hành xâm lược nước ta và từng bước áp đặt chế độ thống trị tại Việt Nam. Từ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Nhân dân Việt Nam sống trong cảnh lầm than khổ cực (Thực dân Pháp xâm lược; bọn địa chủ tay sai cường hào, ác bá) ở nhiều nơi, với khí thế sục sôi căm thù, các tầng lớp Nhân dân dưới ngọn cờ các phu sĩ yêu nước đã vùng lên khởi nghĩa nhưng đều đã bị thực dân đàn áp thất bại (Như nhận định của Hồ Chí Minh: “Trong mấy mươi năm khi chưa có Đảng, tình hình đen tối như không có đường ra)1.Trong số các phu sĩ yêu nước có đồng chí Châu Văn Liêm, ông đã có nhiều năm hoạt động ở một số tỉnh, thành của Nam Bộ (Cần Thơ, Đồng Tháp, Sài Gòn, Long An, An Giang,…). Quá trình cống hiến suốt đời vì độc lập tự do của dân tộc, vì ấm no hành phúc của nhân dân, Châu Văn Liêm đã trở thành lãnh tụ cao nhất đại diện An Nam cộng sản Đảng tham dự Hội nghị thành lập Đảng cộng sản Việt Nam do đồng chí Nguyễn Ái Quốc chủ trì tại Hương Cảng – Trung Quốc.
1. Mục đích
Phát huy truyền thống yêu nước của dân tộc, Nhân dân Cần Thơ cùng với Nhân dân Nam bộ bất khuất, kiên cường chống ngoại xâm, mặc dù lúc đầu các cuộc khởi nghĩa đều thất bại (phong trào cải cách của Phan Châu Trinh, phong trào Đông Du của Phan Bội Châu) nhưng cũng đã góp phần thổi bùng ngọn lửa đấu tranh của nhân dân ta trong cả nước, biểu dương lực lượng, nêu cao tinh thần yêu nước và thể hiện khát vọng hòa bình, độc lập dân tộc của Nhân dân Việt Nam. Chi bộ An Nam cộng sản Đảng ra đời lúc bấy giờ ví như ngọn đèn trước bão táp phong ba, tất cả “vạn sự khởi đầu nan”2. Khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng, đánh dấu bước ngoặc lịch sử của phong trào cách mạng ở Cần Thơ.
Chi bộ An Nam cộng sản Đảng ra đời là sự thắng lợi của công tác tập hợp lực lượng, rèn luyện và tổ chức các phong trào quần chúng; tổ chức, giáo dục nhân dân giác ngộ chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa yêu nước chân chính trên nền tảng Chủ nghĩa Mác – Lênnin; nhận thức được tôn chỉ, mục đích lý tưởng cao cả của Đảng do Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo và dìu dắt, có đường lối chính trị đúng đắn; chi bộ luôn tin dân, dựa vào dân, giác ngộ dân tạo thành một lực lượng cách mạng to lớn, chiến đấu chống lại kẻ thù.
Tiếp tục khẳng định hơn nữa ý nghĩa lịch sử và vai trò của chi bộ An nam cộng sản Đảng trong phong trào đấu tranh cách mạng nửa đầu thế kỷ 20; biết ơn và tôn vinh các tiền bối; vinh dự và tự hào thừa hưởng thành quả của thế thệ đi trước, mỗi cán bộ đảng viên càng ý thức được trách nhiệm của mình, đồng thời vận dụng những bài học lịch sử vào công cuộc xây dựng và phát triển Ô Môn nói riêng và thành phố Cần Thơ nói chung trong thời gian tới.
2. Yêu cầu
Xác định đoàn kết tạo nên sức mạnh; đồng chí Châu Văn Liêm đoàn kết đồng bào, nhân dân đấu tranh chống lại mọi âm mưu, thủ đoạn của thực dân Pháp, đồng thời phát hiện những nhân tố tích cực, giác ngộ họ và kết nạp họ vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.
Sự chuyển biến của phong trào yêu nước, nhu cầu tất yếu phải có một chính đảng vô sản lãnh đạo, sự kiện Tổng bộ và Kỳ bộ Nam Kỳ của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên quyết định thành lập An Nam Cộng sản Đảng.
An Nam Cộng sản Đảng ra đời làm nổi bật vai trò tổ chức tiền thân quan trọng, khẳng định công lao to lớn của các chiến sĩ cách mạng; đồng chí Châu Văn Liêm chính là một trong những nhà lãnh đạo chủ chốt, tích cực chỉ đạo xây dựng và phát triển tổ chức Đảng trong việc thúc đẩy tiến trình hợp nhất thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào đầu năm 1930.
Hoạt động cốt lõi của Đảng là truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào phong trào công nhân, nông dân, và xây dựng các cơ sở đảng; đồng thời kết hợp tuyên truyền về Đảng cộng sản Việt Nam, tìm hiểu lịch sử địa phương để khơi dậy lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và ý chí cách mạng của nhân dân ta đấu tranh dành độc lập, thống nhất đất nước.
II. NỘI DUNG CỦA CHUYÊN ĐỀ
1. Khái quát về nội dung chuyên đề
Đồng chí Châu Văn Liêm sinh ngày 29/06/1902 tại làng Thới Thạnh, tổng Thới Bảo, Ô Môn, Cần Thơ, xuất thân từ gia đình nho học.
Ngày 24/3/1926 Châu Văn Liêm lên Sài Gòn dự lễ tang nhà chí sĩ Phan Châu Trinh, sau khi trở về, ông tổ chức lễ truy điệu Cụ ngay tại sân bóng Mỹ Luông. Bà con, cô bác, thanh niên, học sinh, giáo chức Mỹ Luông, Long Điền, Long Kiên đến dự lễ rất đông. Bằng lời lẽ chân thành, thắm thiết, có sức lôi cuốn người nghe ông ca ngợi tinh thần cách mạng của Phan Châu Trinh. Buổi lễ truy điệu hôm đó đã thành cuộc tập hợp lực lượng biểu dương ý chí tinh thần yêu nước của nhân dân địa phương. Trong khoảng thời gian nầy ông là người đề xướng và thành lập “Hội giáo viên, học sinh yêu nước” ở Long Xuyên; “Việt Nam phục quốc Đảng” ở Cần Thơ. Bên cạnh đó, ông vận động một số bạn bè mở tiệm thuốc ở Thới Lai và tổ chức một ghe đưa đón khách từ Ô Môn đi Thới Lai, Cờ Đỏ (thuộc Cần Thơ), nhằm bí mật nối liên lạc với những người có tâm huyết và phổ biến các tài liệu để giáo dục lòng yêu nước trong đồng bào vùng Ô Môn (nhất là các làng: Thới Thạnh, Thới An, Thới Lai, Phong Hòa…). Ông còn mở những lớp học chống nạn mù chữ cho người nghèo không biết chữ ở thị xã Long Xuyên, Long Điền.
Cuối năm 1927, Châu Văn Liêm được đồng chí Nguyễn Ngọc Ba là cán bộ của Kỳ bộ “Thanh niên cách mạng đồng chí hội” kết nạp vào tổ chức nầy. Lúc ấy Châu Văn Liêm tròn 25 tuổi.
2. Kết quả.
Sau khi kết nạp vào tổ chức “Thanh niên cách mạng đồng chí hội”, không lâu sau đồng chí Châu Văn Liêm được cử làm Bí thư chi bộ “Thanh niên cách mạng đồng chí hội” đầu tiên của Long Xuyên – Châu Đốc. Đến tháng 02/1928 làm Bí thư Tỉnh bộ “Thanh niên cách mạng đồng chí hội” tỉnh Long Xuyên. Trong thời gian nầy, ông tập hợp, tổ chức công khai các hội, như: Hội thể thao Mỹ Luông – Long Xuyên, Hội nông dân, Hội thợ mộc, Hội thợ dệt, v.v… Để tập hợp đông đảo quầng chúng vào tổ chức thành sức mạnh đấu tranh đòi quyền lợi về dân sinh, dân chủ đồng thời tuyên tuyền các tờ báo “Người cùng khổ” do Nguyễn Ái Quốc sáng lập và nguyên văn “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản” do Các Mác – Ăng-ghen khởi thảo, nghiên cứu “Đường Kách mệnh”. Từ tiếp thu những nội dung trên, năm 1928 đồng chí Châu Văn Liêm mở một số lớp huấn luyện bồi dưỡng cho các cán bộ ở Long Xuyên - Chợ Mới. Cùng trong năm, ông cùng với một số anh em lập trường tư thục“Sa Đéc học đường” làm nơi liên lạc với các đồng chí trong tổ chức Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội. “Sa Đéc học đường” thực chất là một “lò ươm nhân tài” ở miền Nam và làm cơ sở công khai hợp pháp để hoạt động cách mạng.
Ngoài việc mở trường tư thục, đồng chí Châu Văn Liêm còn về quê nhà Ô Môn bí mật mở các lớp huấn luyện cho thanh niên ở các làng: Thới Thạnh, Phong Hòa, Thới An, Thới Thuận, Thới Lai,…Tài liệu học tập là Đường Khách mệnh của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc; cuốn về Chủ nghĩa cộng sản, có cả sách báo cách mạng, tiến bộ từ nước ngoài gửi về. Đồng chí Châu Văn Liêm tóm tắt thành đề cương giới thiệu cho anh em học viên tham khảo và nghiên cứu.
Tháng 2/1929 đồng chí Châu Văn Liêm được Kỳ bộ Thanh niên cách mạng đồng chí Hội điều về hoạt động tại Sài Gòn. Tháng 3/1929 đồng chí dự Hội nghị Kỳ bộ để bầu lại Kỳ ủy Nam Kỳ và Hội nghị cử đi dự Đại hội tổng bộ Việt Nam thanh niên Cách mạng đồng chí Hội với tư cách là đại diện Kỳ bộ Nam Kỳ.
Do yêu cầu cấp bách của phong trào cách mạng ở Nam Kỳ, ngày 7/11/1929 đồng chí Châu Văn Liêm chủ trì Hội nghị bầu ra Ban lâm thời chỉ đạo của An nam Cộng sản Đảng và cử đồng chí Châu Văn Liêm làm Bí thư. Hội nghị vạch ra đường lối chính trị của Đảng là “Làm cách mạng tư sản dân chủ, liên minh với giai cấp nông dân, đánh đổ địa chủ, đánh đổ giai cấp tư sản bản xứ, liên minh với binh lính,… Đối với Đông Dương Cộng sản Đảng thì chủ trương hợp nhất, đối với Tân Việt cách mạng Đảng và Việt Nam quốc dân Đảng thì tuyên truyền giải thích và giác ngộ”(3). Kể từ sau ngày 7/11/1929 Châu Văn Liêm chính thức trở thành lãnh đạo cao nhất của một trong ba Đảng tiền bối của Đảng cộng sản Việt Nam là An nam Cộng sản Đảng (4).
Từ ngày 3 đến ngày 07/02/1930 tại Hương Cảng – Trung Quốc, Hội nghị thành lập Đảng cộng sản Việt Nam do đồng chí Nguyễn Ái Quốc đại diện cho Quốc tế cộng sản chủ trì. Đồng chí Châu Văn Liêm và Nguyễn Thiệu đại diện cho An Nam cộng sản Đảng đến dự. Sau Hội nghị trở về nước, đồng chí Châu Văn Liêm cùng với đồng chí Nguyễn Thiệu tiến hành thống nhất tổ chức Đảng thành Đảng cộng sản Việt Nam (Từ Nha Trang đến Cà Mau).
Đảng cộng sản Việt Nam ra đời (1930) trên cả nước nổ ra nhiều cuộc đấu tranh quyết liệt (bạo động của Việt Nam quốc dân Đảng ở Yên Bái, Phú Thọ, bãi công lớn ở nhà máy sợi Nam Định,…). Tại quận Đức Hòa (lúc ấy thuộc Chợ Lớn nay là tỉnh Long An) có 4 mũi tiến công từ 4 ngã xáp vô quận lị, cuộc biểu tình trên 10.000 người, chủ yếu là nông dân do đồng chí Châu Văn Liêm lãnh đạo kéo đến dinh quận trưởng giương cao cờ búa liềm, hô to đòi các yêu sách: Giảm sưu, giảm thuế, không đàn áp đánh đập những người dân vô cớ… và đồng chí Châu Văn Liêm đã hy sinh trong cuộc biểu tình trong khí thế đấu tranh sôi sục cách mạng. Thực dân Pháp đã đàn áp đẫm máu cuộc biểu tình ở Đức Hòa ngày hôm ấy.
3. Đánh giá chung
Lời phát biểu của Bác Hồ nhân dịp lễ kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Đảng (3/02/1930 – 3/02/1960): “Trong 15 năm đấu tranh trước Cách mạng tháng Tám và trong 8-9 năm kháng chiến, biết bao đảng viên ưu tú và quầng chúng cách mạng đã vì dân, vì Đảng mà hy sinh một cách cực kỳ oanh liệt. Máu đào của các liệt sĩ ấy đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói. Sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ đã chuẩn bị cho đất nước ta nở hoa độc lập, kết quả tự do. Nhân dân ta đời đời ghi nhớ công ơn các liệt sĩ và chúng ta phải luôn luôn học tập tinh thần dũng cảm của các liệt sĩ để vượt qua tất cả mọi khó khăn, gian khổ, hoàn thành sự nghiệp cách mạng mà các liệt sĩ đã chuyển lại cho chúng ta”(5).
Người Cần Thơ, người Việt Nam hôm nay thấy trong những “đảng viên ưu tú đã vì dân, vì nước mà hy sinh một cách cực kỳ oanh liệt” và trong “máu đào của các liệt sĩ đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói ấy”(6) có sự hy sinh của nhà tri thức Châu Văn Liêm, ông là nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và Cách mạng Việt Nam. Người cộng sản quê đất Rạch Tra, xã Thới Thạnh, huyện Ô Môn, tỉnh Cần Thơ.
Vẫn và mãi mãi còn vang vọng lời hô tiến quân: “Đừng sợ! Đi tới!”, “Đừng sợ chết! Chục này còn chục khác! Trăm này còn trăm khác!” của Châu Văn Liêm trong mỗi bước đi lên của chúng ta suốt chặng đường chói chang vinh quang, song cũng nhiều gập ghềnh, trắc trở nhằm xây dựng Tổ quốc ta “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng và văn minh” theo định hướng xã hội chủ nghĩa(7).
Trên là nội dung sinh hoạt chuyên đề quí II với nội dung “Châu Văn Liêm với giá trị tư tưởng lịch sử An Nam cộng sản Đảng” của Chi bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Ô Môn./.
Nguyễn Thị Lý
Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Ô Môn
Tài liệu tham khảo:
(1) - Hồ Chí Minh toàn tập, NXB chí trị Quốc gia, Hà Nội 2002, tập 10, trang 3
(2) - Lư Văn Điền, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Cần Thơ: “Cảm nghĩ về giá trị lịch sử của Chi bộ Cờ đỏ”, bài in trong Kỷ yếu Hội thảo Vai trò lịch sử và ảnh hưởng của chi bộ Đảng đầu tiên đối với phong trào cách mạng ở Cần Thơ và trong vùng, Thành ủy Cần Thơ, 2009, tr. 19.
(3) – Theo “Những người cộng sản”, NXB thanh niên, 1986, tr.45.
(4), (5), (6), (7) - Châu Văn Liêm cuộc đời và sự nghiệp / Vũ Lân, Phương Hạnh. - H.: Chính trị Quốc gia, 1995. - 86tr, trang 33, 40,41.
(6) - Những viên ngọc quý / Phòng Nghiên cứu Lịch sử Đảng biên soạn. - Tái bản. - H.: Chính trị Quốc gia - Sự thật, 2021. - 2 tập; 19cm
ĐTTS ghi: Ban Tuyên giáo Thành uỷ Cần Thơ
T.1. - 254tr.
(7) - Danh nhân và Di tích lịch sử văn hóa tỉnh Cần Thơ/ Sở Văn hóa thông tin tỉnh Cần Thơ: Xí nghiệp in tổng hợp Cần Thơ, 2008.-224tr.; 21cm.