Quốc sử di biên / Phan Thúc Trực. - H. : Khoa học xã hội, 2019. - 398tr.; 24cm

Quốc sử di biên / Phan Thúc Trực. - H. : Khoa học xã hội, 2019. - 398tr.; 24cm
 
Thám hoa Phan Thúc Trực (1808 - 1852) là một vị quan tân tiến ưu tú, rất được vua Tự Đức quý trọng. Ông viết khá nhiều sách, trong các sách của ông nổi tiếng có bộ “Quốc sử di niên”, là một trong những công trình rất quan trọng mà ông đóng góp với lịch sử nước nhà. Quyển sách được biên soạn vào khoảng năm Tự Đức thứ 4 đến thứ 5 (1851 - 1852), bằng chữ Hán, chép theo lối biên niên, ghi chép và bổ sung những sự kiện mà quốc sử của triều Nguyễn (Việt Nam) còn bỏ sót hoặc đề cập chưa thật rõ.

Nhằm góp phần tuyên truyền đến bạn đọc một tài liệu quý báu về lịch sử quốc gia, Thư viện thành phố Cần Thơ giới thiệu đến bạn đọc quyển sách “Quốc sử di biên” do Nhà xuất bản Khoa học xã hội ấn hành năm 2019, có độ dày 398 trang. Sách được Viện Sử học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam căn cứ theo bản sách in của Phòng Nghiên cứu Đông Nam Á xuất bản tháng 10 năm 1965 để biên dịch. Theo đó, “Quốc sử di biên” còn có tên là “Dưỡng Hạo hiệu đính tập Quốc sử di biên”, được chia làm 03 tập: Thượng, Trung, Hạ. Ba tập đều chép lên đầu mỗi tập câu “Quốc triều Đại Nam kỷ” hoặc “Đại Nam kỷ”.

Tập Thượng đầu tiên nêu “Tham bổ ngọc phả đế hệ” chép họ tên và chức vụ 15 người tổ tiên trước Nguyễn Hoàng và giản sử của Hoàng khảo Hiếu Khang hoàng đế (thân phụ Thế Tổ), rồi sau bắt đầu thuật lại những việc trọng đại dưới triều Thế tổ Cao hoàng đế từ Nhâm Tuất đến Gia Long năm thứ nhất (1802) đến Ất Mão năm thứ 18 (1819). Cuối tập có tham bổ phụ bài “Thế tổ tế Tống hậu”.

Tập Trung trình bày những sự kiện lịch sử dưới triều Minh Mệnh, Thánh tổ Nhân hoàng đế khoảng từ Canh Thìn, Minh Mệnh năm thứ nhất (1820) đến Canh Tý năm thứ 21 (1840). Cuối tập có phụ lục: tham bổ Ngoại truyện (dẫn Trần - Lê ngoại truyện); chiếu dụ và bia ký, bổ dật triều Gia Long và triều Minh Mệnh; các điều trong mục lục Minh Mệnh chính yếu; việc tổng chấn truyền cấm hào dân nhân lễ Đại khánh năm Đinh Hợi (1827) thượng dụ tháng 12 năm Minh Mệnh thứ 8, thơ của Đặng Văn Khải tỉnh Bình Thuận (nghĩa thơ văn có liên quan về đường biển Nam Dương); tập thơ Phong trúc của Ngô Thế Lân; bản tên các tổng, huyện, phủ thuộc các tỉnh Bắc Kỳ, thời khắc ngày đêm theo mặt trời mọc, lặn, bài biểu của Nguyễn Văn Thành (quận Thành) về luật lệ; những câu đối hay của các quan trong những năm Nhâm Thìn, Quý Tỵ; tình hình tỉnh Cao Miên cuối đời Minh Mệnh; thơ Đa nam ngự chế và thơ Bình đài của vua làm; cuối cùng là mấy lời về Lê Văn Khôi.

Tập Hạ trình bày những sự kiện lịch sử dưới triều Thiệu Trị Hiến tổ Chương hoàng đế từ Tân Sửu, Thiệu Trị năm thứ nhất (1841) đến Đinh Mùi, Thiệu Trị năm thứ 7 (1847). Cuối tập có phụ: Tham bổ Ngoại truyện, việc lục tuyển khoa năm Bính Ngọ (1846), tên các cung, điện, đài, các, đường lâu của hoàng gia tại Kinh thành Thuận Hoá; danh sách những người đỗ thi Đình khoa Giáp Thìn (1844), đầu đề văn sách khoa Đinh Mùi(1847) và danh sách những người đỗ thi Đình khoa năm ấy, tờ chiếu phong Hoàng thái tử năm Gia Long thứ 15 (1816), tên những người trong hoàng tộc được phong năm Gia Long thứ 16 (1817); tên các con trưởng công thần được phong năm Gia Long; bảng đỗ thi Đình năm Nhâm Dần (1842); mục lục ngự chế thi văn của vua Thiệu Trị...

Nhìn tổng thể, sách ghi chép các sự kiện xảy ra trong giai đoạn 1802 - 1847, trải qua các đời Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị; đề cập đến nhiều phương diện như: chiếu dụ, pháp lệnh, kiến chế, ngoại giao, xã hội, tập tục... Bên cạnh đó cũng chép khá tường tận về các nhân vật nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam như Tuệ Tĩnh, Hà Tông Quyền,... Có nhiều chuyện nằm bên ngoài quốc sử triều đình Đại Nam thực lục, nên rất có giá trị nghiên cứu lịch sử. Ngoài ra, về phương diện kỹ thuật, quyển sách còn có một số đặc điểm nổi bật. Đối với tên người, quyển sách nói theo thói quen cổ lai của Việt Nam, cứ gọi chung chức với tên. Tuỳ phần phụ thêm “tham bổ” để bổ sung những sự kiện lịch sử hữu quan. Chú trọng miêu tả những nét đặc điểm của nhân vật đối với một nhân vật nào đó, thường chép phụ thêm cả dật sử, giai thoại hoặc thi văn. Biên chép nhật kỳ cũng tương đối kỹ càng, nhiều chỗ ngoài năm và tháng, còn chép cả ngày. Đối với việc bí mật trong cung đình cũng ghi chép rất tinh ý, như: vấn đề triều đình Gia Long lập thái tử mà biểu lộ sự đối lập giữa các trọng thần; việc vua Minh Mệnh đối với cận thần Hà Tông Quyền (thực lục chép là Hà Quyền) - tín dụng, sủng ái và hậu quả; vấn đề nối ngôi vua Minh Mệnh; vua Thiệu Trị mất;...

Với nội dung phong phú rất đặc trưng, quyển sách “Quốc sử di biên” tuy là một bộ sử tư nhân, nhưng được tác giả ghi chép khá kỹ càng, với tinh thần thẳng thắng, không né tránh sự thật, sẽ cung cấp cho người đọc một cách nhìn đa chiều về các sự kiện và nhân vật trong lịch sử, và là tài liệu tham khảo hữu ích đối với bạn đọc muốn tìm hiểu lịch sử đất nước.

Sách đang được phục vụ tại Thư viện thành phố Cần Thơ. Mời bạn tìm đọc quyển sách với các mã số:
▪ Ký hiệu phân loại: 959.7029 / QU451S
▪ PHÒNG MƯỢN: MG.010237; MG.010238