Ức Trai di tập dư địa chí

Thứ ba - 31/03/2026 22:27 6 0

Ức Trai di tập dư địa chí / Nguyễn Trãi; Phạm Duy Tiếp dịch; Hà Văn Tấn hiệu đính và chú thích. - Tp. Hồ Chí Minh : Đại học Quốc gia Tp. Hồ Chí Minh, 2019. - 238tr.; 21cm

Chúng ta đã biết Nguyễn Trãi qua các tác phẩm “Bình Ngô đại cáo”, “Quốc âm thi tập” và một số di cảo văn thơ khác. Tuy nhiên, một đóng góp khác, khá quan trọng về địa lý của ông là sách “Dư địa chí”. Nếu “Quốc âm thi tập” là tác phẩm văn học chữ Nôm đầy đủ, xưa nhất còn đến ngày nay, có thể làm cột mốc quan trọng trong lịch sử văn học thì “Dư địa chí” cũng là một tác phẩm địa lý Việt Nam xưa nhất, một tài liệu quý giá cho khoa học địa lý lịch sử.
Năm 2019, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã cho ra mắt quyển sách “Ức Trai di tập dư địa chí” với phần dịch nghĩa của dịch giả Phạm Duy Tiếp, được Hà Văn Tấn hiệu đính và chú thích. “Dư địa chí” là quyển thứ sáu trong “Ức trai di tập”, được viết bằng chữ Hán, ghi chép sơ lược về địa lý hành chính và tự nhiên của Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử.
Với độ dày 238 trang, sách gồm 54 mục, trình bày về vị trí địa lý, hình thế sông núi, lịch sử, thổ nhưỡng, đặc sản, một số nghề thủ công truyền thống và tập quán của cư dân các đạo. Một số mục kèm theo tên gọi (địa danh) và một số đơn vị hành chính như: phủ, huyện, xã, thôn thuộc các đạo.
Đọc quyển sách, bạn sẽ biết rõ được các khu vực hành chính thời Lê sơ. Sử chép rằng Lê Thái Tổ chia nước ra làm 5 đạo và đến thời Lê Thánh Tông mới chia nước ra làm 12 đạo (năm 1471 thêm một đạo). Từ thời Lê Thái Tông cũng đã chia nước ra làm 15 đạo, căn bản giống thời Lê Thánh Tông. Danh sách các phủ, huyện châu trong các đạo cũng hệt như danh sách huyện, châu thời Lê Thánh Tông. Do đó, bạn có thể biết rằng việc “định thiên hạ bản đồ" của Lê Thánh Tông không phải là việc hoàn toàn mới. Nhờ tài liệu này, chúng ta có điều kiện hơn trong việc lập bản đồ thời Lê sơ.
Ngoài ra, bạn đọc còn thấy được những sản phẩm phong phú của Tổ quốc như đồng, thiếc ở Hưng Hóa; chì, đồng, bạc, vàng, sắt, đan sa; diêm tiêu ở Tuyên Quang, Cao Bằng, Lạng Sơn. Chúng ta đã có tùng, bách, hòe, liễu của Hải Dương; quế, sa nhân ở Hưng Hóa; mây ở Tuyên Quang; gỗ, đồng của Cao Bằng; thuốc lá, hồ tiêu của Thuận Hóa,... Ngoài ra còn có các thổ sản khác từ cá anh vũ ở sông Hát đến cá rô làng Thịnh Liệt, từ “mật ong vàng tinh khiết, vị ngọt” ở Tuyên Quang đến “đá hoa có văn như sắc mây, có thể làm khánh” ở Hải Dương, từ muối biển đến ngọc côn dao, từ gà chọi, thỏ trắng đến chim trĩ và voi rừng…
Quyển sách “Ức Trai di tập dư địa chí” sẽ là một trong những tư liệu hữu ích trong việc nghiên cứu, học tập của bạn đọc. Sách đang được phục vụ tại Thư viện thành phố Cần Thơ. Mời bạn tìm đọc quyển sách với các mã số:
▪ Ký hiệu phân loại: 915.97 / Ư552TR
▪ PHÒNG MƯỢN: MG.009847; MG.009848
▪ PHÒNG ĐỌC TỔNG HỢP: DV.056984