1. Đặt vấn đề
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, công cuộc đổi mới toàn diện đất nước do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, bắt đầu từ Đại hội VI (1986) đến Đại hội XIV (2026) tròn 40 năm. Đặc biệt, Đảng luôn quan tâm chăm lo xây dựng, bảo vệ nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Tại Hội nghị Trung ương 9 khoá XI (2014) xác định: “Văn hoá phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội”. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần VII, nêu: “Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng đảm bảo sự phát triển bên vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” (1).
Đảng Cộng sản Việt Nam xác định, “diễn biến hòa bình” đang trở thành các nguy cơ đe dọa sự phát triển của Việt Nam. Tại Đại hội lần thứ XIII (2021), Đảng xác định một trong những yêu cầu trọng tâm của thời kỳ mới là “thường xuyên đấu tranh, ngăn chặn âm mưu, hoạt động chống phá của các thế lực thù địch, phản động, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng” (2).
“Diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa là chiến lược chống phá của thế lực thù địch diễn ra trên quy mô rộng mà là do chủ nghĩa đế quốc chủ mưu, chúng sử dụng các công cụ, yếu tố văn hóa tấn công tạo sự sụp đổ của chế độ, Nhà nước xã hội chủ nghĩa. Để thực hiện mưu đồ này, các thế lực thù địch đã sử dụng nhiều thủ đoạn chống phá cách mạng Việt Nam; trong đó tiến công trên lĩnh vực văn hóa là đòn đánh dễ đạt hiệu quả thông qua nền tảng mạng xã hội, các ấn phẩm sách, báo, phim ảnh,… Mục tiêu của chúng trên lĩnh vực văn hóa là từng bước làm phai nhạt bản sắc văn hóa dân tộc trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân Việt Nam
Dự thảo báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh chủ trương: “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam”. Do đó, yêu cầu xây dựng thành công nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay đứng trước nhiều thách thức. Chúng ta làm thế nào để phát triển, nâng cao vị thế đất nước gắn với việc bảo vệ Đảng, Nhà nước và chế độ? Vận dụng thế nào để linh hoạt sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện thực tiễn phát triển, mà vẫn giữ được nền tảng tư tưởng của Đảng? Vì vậy, bài viết này nghiên cứu vấn đề về phòng, chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa hiện nay, gồm một số vấn đề lý luận phòng, chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh tư tưởng văn hóa, chỉ ra thực trạng “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa, tập trung vào lĩnh vực tư tưởng văn hóa. Từ đó, đề xuất một số giải pháp góp phần đấu tranh làm phá sản chiến lược “diễn biến hòa bình”.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Những vấn đề lý luận phòng, chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh tư tưởng văn hóa.
Phòng, chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh tư tưởng văn hóa không phải bằng chiến tranh vũ trang mà bằng phương thức “hòa bình”. “Diễn biến hòa bình” là cuộc chiến tranh không có súng đạn, không phân tuyến nhưng cực kỳ nguy hiểm, lâu dài và phứt tạp.
Trong những năm của thế kỷ XX, chủ nghĩa đế quốc đã không đạt được mục đích trong việc dùng sức mạnh quân sự hòng chinh phạt và khai thác về kinh tế, khống chế về chính trị, văn hóa ở nước ta. Chủ nghĩa đế quốc buộc phải thừa nhận các biện pháp về quân sự không thể tiêu diệt được các nước xã hội chủ nghĩa. Trong đó, Việt Nam là một trong những đối tượng chúng nhắm tới.
Thực hiện mục tiêu “diễn biến hòa bình” về tư tưởng văn hóa là một trong những mũi nhọn mà các thế lực thù địch tấn công, tiến tới lật đổ chế độ chính trị ở nước ta mà không cần chiến tranh quân sự. Chúng xuyên tạc, bôi đen giá trị văn hóa, đạo đức, lối sống trong đời sống xã hội, đồng thời xâm nhập về văn hóa, tuyên truyền quảng bá văn hóa lối sống phương Tây, phủ nhận sự lãnh đạo của Đảng đối với văn hóa, gieo rắc lối sống phản động, suy đồi của một số bộ phận thanh thiếu niên, dần dần biến người Việt Nam mất cả về nguồn gốc và cội nguồn dân tộc. Từ đó, chúng tiến công về chính trị, tác động, phá hoại nền tảng tư tưởng của Đang ta.
Thống nhất đất nước (30/4/1975), nhưng tàn dư của chế độ Việt Nam Cộng hòa tại miền Nam Việt Nam vẫn còn. Thế lực thù địch đã lợi dụng tàn dư này để kích động lối sống hưởng thụ, chống lại chủ trương của Đảng, các chiêu thức mà thế lực thù địch thực hiện thông qua “diễn biến hòa bình” ngày càng tinh vi và đa dạng. Chúng sử dụng các sức mạnh về tư tưởng văn hóa trong quá trình hội nhập quốc tế, lợi dụng sự sơ hở trong quản lý và kiểm duyệt ấn phẩm văn hóa, phủ nhận thành tựu của sự nghiệp đổi mới, phê phán chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; xuyên tạc tình hình nội bộ Đảng,…
Chúng ta có thể thấy đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình” về lĩnh vực tư tưởng văn hóa được xác định là một trong những mũi nhọn có ý nghĩa quyết định trong tổng thể phòng chống chiến lược này.
2.2. Thực trạng phòng chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa
2.2.1. Đối tượng và phương tiện để các thế lực thù địch thực hiện “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa.
Đối tượng thế lực thù địch thực hiện “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa nhằm làm sụp đổ chế độ Đảng cộng sản của nước ta một cách chậm rãi, lâu dài và có tính quyết định; chúng tiếp cận là những người có trình độ dân trí cao; tiếp thu cái mới; có tiềm lực và sức ảnh hưởng lang tỏa thông tin trong việc chia sẻ thông tin rộng rãi đến cộng đồng mạng xã hội (cán bộ, đảng viên, trí thức, văn nghệ sĩ, thanh thiếu niên). Đặc biệt, chúng tận dụng nhà báo và văn nghệ sĩ vì khả năng lan tỏa thông tin, tính định hướng của tác giả, tác phẩm trong sách, báo, tạp chí chí cao và nhu cầu hưởng thụ nghệ thuật ở nước ta, nên số lượng các tác giả, nhà báo, văn nghệ sĩ ngày càng lớn. Với tính năng động, sáng tạo, luôn tìm cái mới, quá trình khám phá thực tiễn họ gặp một số tiêu cực của xã hội nên dao động, có lúc chủ quan, dễ trở thành ngòi bút cho thế lực thù địch.
Để đạt được mục đích trong thực hiện “diễn biến hòa bình” là các phương tiện truyền thông, mạng xã hội tấn công một cách tinh vi vào hệ thống chính trị - xã hội, với hàng trăm trang website, rất nhiều các tài khoản mạng xã hội (facebook, blog, zalo, fanpage, instagram...) và các ấn phẩm sách, báo, tạp chí, bài hát, hình ảnh có lối sống đồi trị… tạo ra sự bất ổn về kinh tế, chính trị, xã hội, băng hoại nhân cách thế hệ trẻ ở nước ta. Bên cạnh đó, sự lôi kéo một bộ phận hấp dẫn về vật chất đã nhận được hỗ trợ, tài trợ của các cơ quan nước ngoài núp dưới danh nghĩa các tổ chức văn hóa, thậm chí trực tiếp từ các nước phương Tây.
Văn hóa, văn nghệ của chúng ta vẫn phát triển đúng hướng, góp phần tích cực vào sự nghiệp chung của đất nước _Ảnh: Ngọc Diễm
Các thế lực thù địch dù luôn tìm cách chống phá ngày càng ráo riết, nhưng phải khẳng định rằng về tư tưởng văn hóa của nước ta phát triển đúng hướng như Hội nghị Trung 9 khoá XI đã đề ra quan điểm: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước. Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội” (3). Đại hội XIII của Đảng cũng đã nhất quán quan điểm: “Tiếp tục phát triển nhanh và bền vững đất nước; gắn kết chặt chẽ và triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, trong đó phát triển kinh tế - xã hội là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt; phát triển văn hóa là nền tảng tinh thần; bảo đảm quốc phòng, an ninh là trọng yếu, thường xuyên” (4). Góp phần tích cực vào sự nghiệp chung của đất nước.
2.2.2. Thủ đoạn và phương thức của chiến lược “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa.
Thực chất là chống phá cơ sở nền tảng tư tưởng văn hóa xã hội chủ nghĩa của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh hòng làm thay đổi quan điểm, đường lối, cương lĩnh xây dựng nền văn hóa Việt Nam do Đảng cộng sản Việt Nam xác định.
Lôi kéo, mua chuộc những phần tử cơ hội, biến chất trong bộ máy của hệ thống chính trị và xã hội; các phần tử này là công cụ đắc lực để chúng xuyên tạc thổi phồng, cổ súy cho văn hóa phương Tây, chống đối đường lối xây dựng và phát triển văn hóa nghệ thuật của nước ta, làm suy giảm niền tin của nhân dân vào thắng lợi sự nghiệp xây dựng nền văn hóa và chuẩn mực của con người Việt Nam.
Thông qua các diễn đàn văn học nghệ thuật, phê bình, hội thảo, tọa đàm, quảng bá,… để tác động và tuyên tuyền cho xu hướng hoạt động sáng tác sản phẩm văn học nghệ thuật phi chính trị, phi lịch sử, phê phán dòng văn học cách mạng để làm phai nhạc mục tiêu, lý tưởng chiến đấu vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Đặc biệt, việc đầu độc lớp trẻ bằng hình thức kích động và tuyên truyền thương mại hóa các hoạt động văn học nghệ thuật trong xã hội, nhiễu loạn thị trường văn hóa công cộng và bản sắc văn hóa dân tộc.
3. Một số giải pháp góp phần đấu tranh phòng chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa.
Trên thực tế, nhiều chiến lược “diễn biến hòa bình” của thế lực thù địch đều thất bại. Tuy nhiên chúng không dừng lại mà tiếp tục chống phá nhiều thủ đoạn tinh vi, phong phú và đa dạng hơn, nhất là trong lĩnh vực tư tưởng văn hóa. Do đó, chúng ta cần tiếp tục thực hiện các biện pháp sau:
Một là, giáo dục, tuyên truyền, bồi dưỡng chính trị, nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên, quầng chúng nhân dân và người làm công tác văn hóa về nhận thức lý luận Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, truyền thống của dân tộc một cách thường xuyên; tạo sự đồng thuận nhất trí cao với các tổ chức, lực lượng đối với phòng chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa; nhận thức sâu sắc rằng nền tảng tư tưởng văn hóa phải vững chắc, tạo nên sức mạnh nội sinh và đồng thuận của toàn xã hội.
Hai là, vai trò, tầm quan trọng của văn hóa trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với giữ gìn, bảo tồn và phát triển văn hóa thì xã hội mới thực sự phát triển và phát triển bền vững. “Tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa và giáo dục, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, làm cho chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của nhân dân, nâng cao dân trí, giáo dục và đào tạo con người, xây dựng và phát triển nguồn nhân lực của đất nước” (5).
Ba là, phát huy vai trò của các cơ quan chức năng, nhà xuất bản kiểm duyệt sâu nội dung các tác phẩm văn hóa nghệ thuật, tránh bỏ lọt các tác phẩm thiếu tính sáng tạo và tính xây dựng. Khai thác tối đa hệ thống thông tin đại chúng, là một kênh thông tin hiệu quả và phát triển mạnh mẽ “trực tiếp nối liền Đảng, Nhà nước và nhân dân”, khai thác đi đôi với đổi mới theo hướng đa dạng hóa, tính năng thuyết phục, thuyết thực phù hợp với điều kiện tình hình thực tế.
Bốn là, đẩy mạnh hoạt động văn hóa nghệ thuật ở cơ sở là phương thức giàu tính sáng tạo, hiệu quả, kết hợp phong trào toàn dân xây dựng đời sống văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc. Đồng thời đẩy mạnh đấu tranh phòng chống “diễn biến hòa bình” về văn hóa nghệ thuật trên không gian mạng gắn liền với việc sắp xếp lại hệ thống báo mạng điện tử, kết hợp chặt chẽ phòng và chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa thông qua tuyên truyền định hướng nâng cao nhân thức cho toàn xã hội một cách hữu hiệu nhất.
4. Kết luận
Phòng chống “Diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực văn hóa là cuộc đấu tranh phức tạp và lâu dài; là một thủ đoạn của các thế lực thù địch nhắm đến trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa nghệ thuật, nhằm chống phá Việt Nam cả về nền tảng Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh một cách tinh vi, thâm độc để thay vào hệ giá trị văn hóa theo chuẩn mực của phương Tây, thao túng tư tưởng để làm sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Việt Nam.
Phòng chống “Diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực văn hóa trong thời gian qua, chúng ta nắm vững và vận dụng sáng tạo những kinh nghiệm đã thực hiện, đọc và am hiểu về chiến lược này để lãnh đạo, chỉ đạo đấu tranh đạt kết quả cao. Đặc biệt với việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, những phân tích, cống hiến cho sự phát triển văn hóa. Phòng chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực văn hóa là nhiệm vụ không phải của một cá nhân hay một tổ chức mà là của toàn Đảng, toàn dân, nêu cao tinh thần yêu nước, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, như Nghị quyết số 35-NQ/TW, ngày 22-10-2018, của Bộ Chính trị về nêu:“Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới” đã khẳng định, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác có hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch là một nội dung cơ bản, hệ trọng, sống còn của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta. Trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, văn hóa, văn nghệ là một lĩnh vực cực kỳ quan trọng, tinh tế và nhạy cảm. Vì thế, bảo vệ vững chắc, chủ động, kiên định và linh hoạt lĩnh vực này là góp phần trực tiếp bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng./.
Nguyễn Thị Lý
Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Ô Môn
Tài liệu tham khảo:
(1) - Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần VII, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2016, tr.126.
(2) - Đảng Cộng sản Việt Nam, “Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng”, tập 1. Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2021, Tr.41.
(3). (4) - Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H, 2011, t.I, tr.84, 110.
(5) - Đảng cộng sản Việt Nam, văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX. Tr.88.
(6) - Đinh Xuân Dũng, “Âm mưu thủ đoạn “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch với văn hóa văn nghệ chỉ là sự cường điệu, “báo động giả” hay thực sự đáng báo động?”. https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/dau-tranh-phan-bac-cac-luan-dieu-sai-trai-thu-dich/chi-tiet/ /asset_publisher/YqSB2JpnYto9/content/am-muu-thu-oan-dien-bien-hoa-binh-cua-cac-the-luc-thu-ich-voi-van-hoa-van-nghe-chi-la-su-cuong-ieu-bao-ong-gia-hay-thuc-su-ang-bao-ong-