THƯ VIỆN THÀNH PHỐ CẦN THƠ - CANTHO PUBLIC LIBRARY
CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH “VĂN HÓA ĐỌC VÀ CUỘC SỐNG” KỲ 45 (tháng 04/2026)
Chào mừng quý vị và các bạn đến với Chương trình phát thanh “Văn hóa đọc và cuộc sống” kỳ thứ 45 (tháng 4/2026) của Thư viện thành phố Cần Thơ!
I. VĂN HÓA ĐỌC 4.0
Các bạn thân mến! Trong chuyên mục "Văn hóa đọc 4.0” kỳ này, mời các bạn cùng tìm hiểu về “Nguồn gốc, ý nghĩa Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4)” do Thư viện thành phố Cần Thơ tổng hợp.
Ngày 24/2/2014, Chính phủ đã có Quyết định số 284/QĐ-TTg lấy ngày 21/4 hàng năm là Ngày Sách Việt Nam. Việc chọn ngày 21/4 là ngày Sách Việt Nam có ý nghĩa rất quan trọng, đây là thời điểm ra mắt cuốn sách “Đường Kách mệnh” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tác phẩm đầu tiên bằng tiếng Việt được in bởi những người thợ in Việt Nam. Việc chọn Ngày Sách Việt Nam gắn với một tác phẩm nổi tiếng của Hồ Chủ tịch có ý nghĩa văn hóa sâu sắc nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của sách. Đặc biệt, khuyến khích mọi người đọc sách, hình thành thói quen đọc sách trong gia đình, trường học, cơ quan, tổ chức, góp phần nâng cao trình độ dân trí, phát triển văn hóa và con người Việt Nam.
Đến năm 2021, Ngày Sách Việt Nam được đổi tên là Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam tại Quyết định số 1862/QĐ-TTg ngày 04/11/2021 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam. Ngày sách và Văn hóa đọc Việt Nam nhằm khuyến khích và phát triển phong trào đọc sách trong cộng đồng, nâng cao nhận thức của Nhân dân về ý nghĩa to lớn và tầm quan trọng của việc đọc sách đối với việc phát triển kiến thức, kỹ năng và phát triển tư duy, giáo dục và phát triển bản thân.
Trong những năm qua, Ngày sách và Văn hóa đọc Việt Nam 21/4 đã được các cấp, các ngành tổ chức với nhiều hình thức và nội dung phong phú trong cộng đồng. Đây là dịp để tôn vinh giá trị của sách, khẳng định vị trí, vai trò và tầm quan trọng của sách trong đời sống xã hội. Tôn vinh người đọc và những người tham gia sưu tầm, sáng tác, xuất bản, in, phát hành, lưu giữ sách. Đồng thời, góp phần quan trọng trong việc nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành đối với việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc ở Việt Nam.
II. NHỊP CẦU TRI THỨC
Các bạn thân mến! Trong chuyên mục "Văn hóa đọc 4.0” kỳ này, mời các bạn cùng tìm hiểu về “Nguồn gốc, ý nghĩa Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4)” do Thư viện thành phố Cần Thơ tổng hợp.
Ngày 24/2/2014, Chính phủ đã có Quyết định số 284/QĐ-TTg lấy ngày 21/4 hàng năm là Ngày Sách Việt Nam. Việc chọn ngày 21/4 là ngày Sách Việt Nam có ý nghĩa rất quan trọng, đây là thời điểm ra mắt cuốn sách “Đường Kách mệnh” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tác phẩm đầu tiên bằng tiếng Việt được in bởi những người thợ in Việt Nam. Việc chọn Ngày Sách Việt Nam gắn với một tác phẩm nổi tiếng của Hồ Chủ tịch có ý nghĩa văn hóa sâu sắc nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của sách. Đặc biệt, khuyến khích mọi người đọc sách, hình thành thói quen đọc sách trong gia đình, trường học, cơ quan, tổ chức, góp phần nâng cao trình độ dân trí, phát triển văn hóa và con người Việt Nam.
Đến năm 2021, Ngày Sách Việt Nam được đổi tên là Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam tại Quyết định số 1862/QĐ-TTg ngày 04/11/2021 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam. Ngày sách và Văn hóa đọc Việt Nam nhằm khuyến khích và phát triển phong trào đọc sách trong cộng đồng, nâng cao nhận thức của Nhân dân về ý nghĩa to lớn và tầm quan trọng của việc đọc sách đối với việc phát triển kiến thức, kỹ năng và phát triển tư duy, giáo dục và phát triển bản thân.
Trong những năm qua, Ngày sách và Văn hóa đọc Việt Nam 21/4 đã được các cấp, các ngành tổ chức với nhiều hình thức và nội dung phong phú trong cộng đồng. Đây là dịp để tôn vinh giá trị của sách, khẳng định vị trí, vai trò và tầm quan trọng của sách trong đời sống xã hội. Tôn vinh người đọc và những người tham gia sưu tầm, sáng tác, xuất bản, in, phát hành, lưu giữ sách. Đồng thời, góp phần quan trọng trong việc nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành đối với việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc ở Việt Nam.
II. NHỊP CẦU TRI THỨC
* Các bạn thân mến! chuyên mục “Nhịp cầu tri thức” kỳ này, mời các bạn, đặc biệt là các bạn cùng tìm hiểu về “Danh nhân Văn hoá, Nhà bác học Lê Quý Đôn – Người đặt nền móng cho lý luận và phương pháp thư viện, thư mục học Việt Nam” được trích từ bài viết “Đi tìm các bậc tiền bối ngành thư viện Việt Nam” của tác giả Trịnh Kim Chi, đăng trên Tạp chí Thư viện Việt Nam số 5 - 2010.
Lê Quý Đôn (1726-1784) là nhà bác học lớn của Việt Nam thế kỷ 18. Ông tên tự là Doãn Hậu, hiệu là Quế Đường, người làng Diên Hà, trấn Sơn Nam hạ (xã Phú Hiếu, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình cũ, nay là xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên), là con tiến sĩ Lê Phú Thứ, một danh thần của triều Lê - Trịnh. Lê Quý Đôn nổi tiếng thông minh, mẫn tiệp từ thuở nhỏ, lại rất chăm học, 17 tuổi đỗ Giải nguyên, 26 tuổi đỗ Hội nguyên rồi vào thi Đình (1752) cũng đỗ đầu Bảng nhãn (bấy giờ không lấy Trạng Nguyên). Sau khi thi đỗ đại khoa, ông làm thị thư ở viện Hàn Lâm, rồi làm việc ở Viện Quốc Sử, có vài lần làm công việc thanh tra ở trấn Sơn Nam - Năm 1757 làm Thị giảng ở Viện Hàn Lâm. Năm 1760, ông làm Phó sứ sang Trung Quốc, khi về nước được thăng chức thừa chỉ, tước Dĩnh Thành bá, sung chức Học sĩ ở Bí thư các. Năm 1764, làm Đốc đồng Kinh Bắc, rồi chuyển làm Tham chính Hải Dương. Sau đó ông xin nghỉ về quê viết sách. Năm 1767, chúa Trịnh Sâm cầm quyền, ông lại được triệu ra làm quan, tham gia biên soạn quốc sử và làm Tư nghiệp ở Quốc Tử Giám. Năm 1769 ông làm Tán lý quân vụ, rồi thăng chức Hữu thị lang Bộ Công. Năm 1773, làm Bồi tụng phủ chúa; năm 1776, làm Hiệp trấn Thuận Hóa (Bình Trị Thiên); sau đó trở về Thăng Long làm Tham tụng, tước Nghĩa Phái hầu.
Lê Quý Đôn là nhà bác học uyên thâm bậc nhất của Việt Nam trong thế kỷ 18. Các trước tác của ông về sử học có Đại Việt thông sử, Phủ biên tạp lục, Kiến văn tiểu lục, Bắc sử thông lục; Về triết học có Thư kinh diễn nghĩa, Dịch kinh phu thuyết, Xuân thu lược luận, Quần thư khảo biện. Về sáng tác văn học và sưu tập văn chương có Hoàng Việt văn hải, Quế đường thi văn tập. Về khoa học có Vân đài loại ngữ. Qua các ghi chép khác thì ông còn là nhà địa lý học, có hiểu biết nhiều về nông học, dân tộc học, ngôn ngữ học… Học trò của ông là Tiến sĩ Bùi Huy Bích nói: “... nước ta trong vài trăm năm lại đây mới có một người như thầy”. Phan Huy Chú nhận xét: “Bình sinh rất chăm chỉ làm sách. Bàn về kinh sử thì sâu sắc rộng rãi, mà nói về điển cố thì đầy đủ rõ ràng. Cái sở trường của ông vượt hơn cả, nổi tiếng trên đời”.
Lê Quý Đôn không chỉ dựa vào thông minh trí tuệ mà còn là tấm gương lao động cần cù, khẩn trương và làm việc thường xuyên liên tục. Bộ Vân đài loại ngữ (bộ sách khoa thư của Việt Nam), hoàn thành trong 3 năm, trích dẫn đến 557 tập sách, trong đó có cả sách châu Âu dịch sang Hán văn. Khi vào Thuận Hóa làm Hiệp trấn, trong hơn 6 tháng vừa lo xây dựng chính quyền ông vừa sưu tập tư liệu biên soạn bộ Phủ biên tạp lục làm cơ sở cho nhà Nguyễn viết lịch sử Đàng Trong thời các chúa Nguyễn. Số lượng tác phẩm của ông lên tới 40 bộ, nay còn lại không quá một nửa.
Lê Quý Đôn có đóng góp lớn đối với ngành thư viện, thư mục Việt Nam. Có thể nói ông là người khai sáng, đặt nền móng cho lý luận và phương pháp thư viện, thư mục học Việt Nam thông qua việc biên soạn thư mục Nghệ văn chí một chương trong bộ Đại Việt thông sử (cũng có tên là Lê Triều thông sử). Trong thiên thư mục này, Lê Quý Đôn đã sưu tầm, kê cứu lai lịch, tình trạng sách của Việt Nam từ đời Lý (thế kỷ 11) đến cuối đời Lê (thế kỷ 18).
Trong Nghệ văn chí Lê Quý Đôn phân chia các sách (gồm 115 bộ sách Hán Nôm) vào 4 loại: Hiến chương loại: 16 tên sách; Thi văn loại: 66 tên sách; Truyện ký loại: 19 tên sách; Phương kỹ loại: 14 tên sách.
Về mỗi bộ sách, tác giả ghi rõ: Tên sách, số quyển, tên người biên soạn (hay sáng tác), sơ lược nội dung; những điều ghi chú về tình trạng sách mất hay còn và trong một số trường hợp ông có nêu những ý kiến của mình phê bình nhận xét về bộ sách ấy (thường là vắn tắt). Công trình trên của Lê Quý Đôn thể hiện tính khoa học trong phương pháp thư viện học như: xác định các yếu tố mô tả sách, xây dựng một khung phân loại sách tương đối hợp lý trong tình hình sách ở Việt Nam đương thời.
Về lĩnh vực thư mục học, đây là bản thư mục tổng hợp đầu tiên của Việt Nam với phương pháp biên soạn khá hoàn chỉnh về sưu tầm hệ thống hóa, mô tả, sắp xếp, phân tích, dẫn giải… tài liệu; đáng để cho người đời sau học tập và phát huy. Bản thư mục này còn mang ý nghĩa tính dân tộc, độc lập, sáng tạo. Tác giả không chịu rập khuôn theo các loại mục trong kinh tịch chí của Trung Quốc như Kinh, sử, tử, tập… mà chia sách của mình theo các môn loại riêng, thích hợp với hoàn cảnh thực tế.
Chính vì vậy, Lê Quý Đôn là nhà bác học đồng thời cũng là nhà thư viện học, thư mục học Việt Nam thế kỷ 18.
* Quý vị và các bạn thân mến! Trong chuyên mục “Nhịp cầu tri thức” kỳ này, chúng tôi xin giới thiệu đến quý vị và các bạn 03 tài liệu sau:
Lê Quý Đôn (1726-1784) là nhà bác học lớn của Việt Nam thế kỷ 18. Ông tên tự là Doãn Hậu, hiệu là Quế Đường, người làng Diên Hà, trấn Sơn Nam hạ (xã Phú Hiếu, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình cũ, nay là xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên), là con tiến sĩ Lê Phú Thứ, một danh thần của triều Lê - Trịnh. Lê Quý Đôn nổi tiếng thông minh, mẫn tiệp từ thuở nhỏ, lại rất chăm học, 17 tuổi đỗ Giải nguyên, 26 tuổi đỗ Hội nguyên rồi vào thi Đình (1752) cũng đỗ đầu Bảng nhãn (bấy giờ không lấy Trạng Nguyên). Sau khi thi đỗ đại khoa, ông làm thị thư ở viện Hàn Lâm, rồi làm việc ở Viện Quốc Sử, có vài lần làm công việc thanh tra ở trấn Sơn Nam - Năm 1757 làm Thị giảng ở Viện Hàn Lâm. Năm 1760, ông làm Phó sứ sang Trung Quốc, khi về nước được thăng chức thừa chỉ, tước Dĩnh Thành bá, sung chức Học sĩ ở Bí thư các. Năm 1764, làm Đốc đồng Kinh Bắc, rồi chuyển làm Tham chính Hải Dương. Sau đó ông xin nghỉ về quê viết sách. Năm 1767, chúa Trịnh Sâm cầm quyền, ông lại được triệu ra làm quan, tham gia biên soạn quốc sử và làm Tư nghiệp ở Quốc Tử Giám. Năm 1769 ông làm Tán lý quân vụ, rồi thăng chức Hữu thị lang Bộ Công. Năm 1773, làm Bồi tụng phủ chúa; năm 1776, làm Hiệp trấn Thuận Hóa (Bình Trị Thiên); sau đó trở về Thăng Long làm Tham tụng, tước Nghĩa Phái hầu.
Lê Quý Đôn là nhà bác học uyên thâm bậc nhất của Việt Nam trong thế kỷ 18. Các trước tác của ông về sử học có Đại Việt thông sử, Phủ biên tạp lục, Kiến văn tiểu lục, Bắc sử thông lục; Về triết học có Thư kinh diễn nghĩa, Dịch kinh phu thuyết, Xuân thu lược luận, Quần thư khảo biện. Về sáng tác văn học và sưu tập văn chương có Hoàng Việt văn hải, Quế đường thi văn tập. Về khoa học có Vân đài loại ngữ. Qua các ghi chép khác thì ông còn là nhà địa lý học, có hiểu biết nhiều về nông học, dân tộc học, ngôn ngữ học… Học trò của ông là Tiến sĩ Bùi Huy Bích nói: “... nước ta trong vài trăm năm lại đây mới có một người như thầy”. Phan Huy Chú nhận xét: “Bình sinh rất chăm chỉ làm sách. Bàn về kinh sử thì sâu sắc rộng rãi, mà nói về điển cố thì đầy đủ rõ ràng. Cái sở trường của ông vượt hơn cả, nổi tiếng trên đời”.
Lê Quý Đôn không chỉ dựa vào thông minh trí tuệ mà còn là tấm gương lao động cần cù, khẩn trương và làm việc thường xuyên liên tục. Bộ Vân đài loại ngữ (bộ sách khoa thư của Việt Nam), hoàn thành trong 3 năm, trích dẫn đến 557 tập sách, trong đó có cả sách châu Âu dịch sang Hán văn. Khi vào Thuận Hóa làm Hiệp trấn, trong hơn 6 tháng vừa lo xây dựng chính quyền ông vừa sưu tập tư liệu biên soạn bộ Phủ biên tạp lục làm cơ sở cho nhà Nguyễn viết lịch sử Đàng Trong thời các chúa Nguyễn. Số lượng tác phẩm của ông lên tới 40 bộ, nay còn lại không quá một nửa.
Lê Quý Đôn có đóng góp lớn đối với ngành thư viện, thư mục Việt Nam. Có thể nói ông là người khai sáng, đặt nền móng cho lý luận và phương pháp thư viện, thư mục học Việt Nam thông qua việc biên soạn thư mục Nghệ văn chí một chương trong bộ Đại Việt thông sử (cũng có tên là Lê Triều thông sử). Trong thiên thư mục này, Lê Quý Đôn đã sưu tầm, kê cứu lai lịch, tình trạng sách của Việt Nam từ đời Lý (thế kỷ 11) đến cuối đời Lê (thế kỷ 18).
Trong Nghệ văn chí Lê Quý Đôn phân chia các sách (gồm 115 bộ sách Hán Nôm) vào 4 loại: Hiến chương loại: 16 tên sách; Thi văn loại: 66 tên sách; Truyện ký loại: 19 tên sách; Phương kỹ loại: 14 tên sách.
Về mỗi bộ sách, tác giả ghi rõ: Tên sách, số quyển, tên người biên soạn (hay sáng tác), sơ lược nội dung; những điều ghi chú về tình trạng sách mất hay còn và trong một số trường hợp ông có nêu những ý kiến của mình phê bình nhận xét về bộ sách ấy (thường là vắn tắt). Công trình trên của Lê Quý Đôn thể hiện tính khoa học trong phương pháp thư viện học như: xác định các yếu tố mô tả sách, xây dựng một khung phân loại sách tương đối hợp lý trong tình hình sách ở Việt Nam đương thời.
Về lĩnh vực thư mục học, đây là bản thư mục tổng hợp đầu tiên của Việt Nam với phương pháp biên soạn khá hoàn chỉnh về sưu tầm hệ thống hóa, mô tả, sắp xếp, phân tích, dẫn giải… tài liệu; đáng để cho người đời sau học tập và phát huy. Bản thư mục này còn mang ý nghĩa tính dân tộc, độc lập, sáng tạo. Tác giả không chịu rập khuôn theo các loại mục trong kinh tịch chí của Trung Quốc như Kinh, sử, tử, tập… mà chia sách của mình theo các môn loại riêng, thích hợp với hoàn cảnh thực tế.
Chính vì vậy, Lê Quý Đôn là nhà bác học đồng thời cũng là nhà thư viện học, thư mục học Việt Nam thế kỷ 18.
* Quý vị và các bạn thân mến! Trong chuyên mục “Nhịp cầu tri thức” kỳ này, chúng tôi xin giới thiệu đến quý vị và các bạn 03 tài liệu sau:
1. Quyển sách “Chủ tịch Hồ Chí Minh và khát vọng giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc” của tác giả Vũ Kim Yến, Nhà xuất bản Hà Nội ấn hành 2024. Sách dày 175 trang là tập hợp, biên soạn những tài liệu, dựa trên những công trình nghiên cứu, được trình bày qua hai chương:
- Chương một “Chủ tịch Hồ chí Minh và khát vọng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước” thể hiện nỗi khát khao, niềm mong ước và là điều trăn trở suốt đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh là giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
- Chương hai “miền Nam luôn trong trái tim tôi” tập hợp 23 bài viết ghi lại những tình cảm, những lời dặn dò ân cần của Bác dành cho những người con miền Nam và niềm kính yêu của miền Nam dành cho Bác.
Sách hiện đang được phục vụ tại Thư viện thành phố Cần Thơ với số ký hiệu phân loại: 959.704092 / CH500T. PHÒNG MƯỢN: MG.011762; MG.011763.
- Chương một “Chủ tịch Hồ chí Minh và khát vọng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước” thể hiện nỗi khát khao, niềm mong ước và là điều trăn trở suốt đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh là giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
- Chương hai “miền Nam luôn trong trái tim tôi” tập hợp 23 bài viết ghi lại những tình cảm, những lời dặn dò ân cần của Bác dành cho những người con miền Nam và niềm kính yêu của miền Nam dành cho Bác.
Sách hiện đang được phục vụ tại Thư viện thành phố Cần Thơ với số ký hiệu phân loại: 959.704092 / CH500T. PHÒNG MƯỢN: MG.011762; MG.011763.
2. Quyển sách “Hồ Chí Minh sự hình thành một nhân cách lớn” của tác giả Trần Thái Bình, được Nhà xuất bản Trẻ ấn hành năm 2024, nghiên cứu về quá trình hình thành nhân cách lớn Hồ Chí Minh từ hoàn cảnh khách quan, thiên thời, địa lợi, nhân hòa, đến những nỗ lực, tu dưỡng, sáng tạo của bản thân Người, tạo thành một phong cách tư duy, phong cách làm việc, phong cách ứng xử, phong cách diễn đạt và phong cách sinh hoạt mang tên Hồ Chí Minh, đồng thời cho các thế hệ mai sau một tấm gương sáng về một cuộc đời, một lối sống đẹp.
Sách hiện đang được phục vụ tại Thư viện thành phố Cần Thơ với mã số: Ký hiệu phân loại: 959.704092 / H450CH; PHÒNG MƯỢN: MG.011794, MG.011795.
Sách hiện đang được phục vụ tại Thư viện thành phố Cần Thơ với mã số: Ký hiệu phân loại: 959.704092 / H450CH; PHÒNG MƯỢN: MG.011794, MG.011795.
3. Quyển sách “Hạnh phúc của người Việt Nam: Khái niệm, cách tiếp cận & chỉ số đánh giá” sẽ cung cấp cho người đọc những nhận thức mới về quan niệm hạnh phúc trong đời thực, chỉ số hạnh phúc, cũng như những đặc trưng văn hóa trong quan niệm hưởng thụ hạnh phúc của người Việt Nam. Sách do Lê Ngọc Văn biên soạn, Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh ấn hành năm 2019 với độ dày 247 trang, nội dung được chia thành 02 phần: Phần thứ nhất gồm 3 chương trình bày khái niệm, cách tiếp cận, phương pháp đo lường hạnh phúc của các tổ chức quốc tế, các quốc gia trên thế giới và Việt Nam. Phần thứ hai gồm 4 chương trình bày kết quả điều tra khảo sát về quan niệm hạnh phúc, hạnh phúc trong đời thực, chỉ số hạnh phúc trên các lĩnh vực, đời sống cá nhân, chỉ số hạnh phúc chung của người Việt Nam và các nhóm xã hội khác nhau. Đây là tài liệu tham khảo hữu ích mang tính ứng dụng rộng rãi trong đời sống và trong hoạch định chính sách kinh tế - xã hội của Việt Nam hiện nay. Sách được Thư viện thành phố Cần Thơ phục vụ bạn đọc với số ký hiệu phân loại: 152.4 / H107PH; PHÒNG ĐỌC: DL.017898; PHÒNG MƯỢN: MH.010431; MH.010432.
Quý vị và các bạn thân mến! Chương trình phát thanh “Văn hóa đọc và cuộc sống” của Thư viện thành phố Cần Thơ đến đây xin tạm dừng. Quý vị và các bạn có thể nghe lại nội dung chương trình trên Cổng Thông tin điện tử Thư viện TP. Cần Thơ, tại http://www.cantholib.org.vn. Cám ơn quý vị và các bạn đã chú ý theo dõi. Xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại!
Quý vị và các bạn thân mến! Chương trình phát thanh “Văn hóa đọc và cuộc sống” của Thư viện thành phố Cần Thơ đến đây xin tạm dừng. Quý vị và các bạn có thể nghe lại nội dung chương trình trên Cổng Thông tin điện tử Thư viện TP. Cần Thơ, tại http://www.cantholib.org.vn. Cám ơn quý vị và các bạn đã chú ý theo dõi. Xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại!
